سال 2022 است. ولادیمیر پوتین اعلام کرده که سربازگیری نظامی آغاز میشود. در فیلم «مینوتور» آندری زویگینتسف، که در شهر خیالی کراسوبورسک میگذرد، یک زوج به ظاهر ناراضی به نامهای گلب و گلینا به زندگی خود ادامه میدهند، هرچند که مسائل ژئوپولیتیک در حال وقوع است. برای گلینا، ادامه دادن به زندگی به معنای یک رابطه پنهانی است که از صحنهای که او در حال پیام دادن با لبخندی کمرنگ است و چهرهاش در تاریکی با نور گوشیاش روشن شده، استنباط میشود. (مینوتور بازسازی فیلم «همسر بیوفا» کلود شابرو از سال 1969 است که عنوان آن داستان را به وضوح فاش میکند.)
در همین حال، گلب نوعی کسبوکار خصوصی را اداره میکند و به زودی از او خواسته میشود تا سربازان نظامی را برای برآورده کردن سهمیهای پیدا کند. در این مرحله، داستان جنایی خانگی و درام محل کار به طرز دراماتیک، ویرانگر و تاریکخندهآور ترکیب میشوند.
در «مینوتور»، همانند پنج فیلم دیگرش، زویگینتسف دوربین را بهطور ظاهراً عینی و تقریباً همهدان حرکت میدهد و شخصیتها را در زمینههای خود قرار میدهد. گاهی اوقات آنها بهویژه در مقایسه با مقیاس حماسی سرنوشتهای افسانهای و کتاب مقدسیشان، کوچک به نظر میرسند. به نظر میرسد که محیط شخصیت را شکل میدهد و این یک کشف مکرر در تمام شش فیلم شگفتانگیز اوست. «مینوتور» نیز با یک چشمانداز طبیعی از نوع درختی آغاز میشود و با چشمانداز دیگری از ابرها به پایان میرسد. در میانه این فیلم، داستان افرادی است که سعی میکنند از چشماندازهایی که در آن قرار دارند، از نوع اجتماعی، اخلاقی و ارتباطی، سر در بیاورند.
زویگینتسف تجربهای از یافتن خود در چشماندازهای غیرقابل درک دارد. پس از دریافت واکسن کووید-19 روسیه، یعنی اسپوتنیک V، در طول پاندمی، او بیمار شد و بعداً در حین بهبودی از کما در آلمان، از حمله به اوکراین مطلع شد. او در نهایت تصمیم گرفت به خانه برنگردد و به فرانسه نقل مکان کرد.

زویگینتسف امسال به جشنواره فیلم نیویورک بازگشت، جایی که آخرین بار با فیلم «لوید» خود در سال 2014 حضور داشت که برنده گلدن گلوب و نامزد اسکار شد. اولین فیلم او در سال 2003، «بازگشت»، جایزه اول جشنواره بینالمللی فیلم ونیز را کسب کرد و پس از آن به دیدار پوتین دعوت شد که گزارشی از آن در کتاب آیندهاش منتشر خواهد شد. از شش فیلم او، چهار فیلم جوایز معتبر جشنواره کن را کسب کردهاند، از جمله «النا» و «بیعلاقگی».
ما درباره سه سالی که او در اوایل دهه 1990 در حال تمیز کردن خیابانهای مسکو بود، وضعیت او به عنوان یک مهاجر روسی در فرانسه و چگونگی به تصویر کشیدن آن غریزه بزرگ چخوفی که زندگی رنجآور است، اما چه میتوانیم بکنیم، باید به زندگی ادامه دهیم، صحبت کردیم. زویگینتسف از طریق یک مترجم از لس آنجلس با «ورج» صحبت کرد.
من متوجه شدم که شما از تمیز کردن خیابانها به ساخت تبلیغات رفتهاید. در این بین چه اتفاقی افتاد؟
این تقریباً همزمان اتفاق افتاد، زیرا من در حال تمیز کردن خیابانها بودم تا بتوانم در مسکو زندگی کنم. از 1990 تا 1993، من خیابانها را تمیز میکردم. و سپس هر روز به موزه سینما میرفتم و یک فیلم تماشا میکردم. این سالهای شکلگیری من بود، زمانی که خیلی چیزها درباره سینما یاد گرفتم.
من در یک آپارتمان بزرگ مشترک زندگی میکردم، که اقامت رایگان در یک عمارت تاریخی زیبا در مرکز مسکو بود. این یک آپارتمان واقعاً بزرگ بود و سه تمیزکننده خیابان، از جمله من، در آنجا زندگی میکردند. در سال 1993، مجبور شدم آپارتمان را ترک کنم زیرا کسی از اداره مسکن محلی تصمیم گرفت آن را تصرف کند. دو نفر دیگر خانواده داشتند، بنابراین تصمیم گرفتند که اگر کسی باید نقل مکان کند، آن شخص من هستم، زیرا مجرد بودم.
به من اقامت جایگزین پیشنهاد شد، اما متوجه شدم که تنها دلیلی که من به عنوان تمیزکننده خیابان کار میکردم، حفظ آن آپارتمان خاص بود.
بنابراین اولین شبی که مجبور شدم آپارتمان را ترک کنم، سریع آن را ترک کردم بدون اینکه برنامهای واقعی داشته باشم. مجبور شدم شب را در یک کامیون متروکه که در خیابان پارک شده بود، بگذرانم.
من یک شغل جدید به عنوان نگهبان، نگهبان شب در یک مهدکودک پیدا کردم، جایی که همچنین از غذاهای باقیمانده بچهها میخوردم.
پس از روز اول، به دوستم که در تبلیغات کار میکرد و ویدیوهای موسیقی میساخت، زنگ زدم. از او خواستم که به من در پیدا کردن یک شغل کمک کند، زیرا مطمئن بودم که میتوانم تبلیغات بسازم. پس از اولین تبلیغ، با برخی از تهیهکنندگان آشنا شدم که کار من را دوست داشتند و سپس شروع به ساخت تبلیغات بهطور منظم کردم و بهعنوان یک فریلنسر برای مدتی کار کردم. یکی از این تبلیغات مورد توجه یک تهیهکننده از یک شبکه تلویزیونی به نام REN TV قرار گرفت که در آن زمان تعدادی سریال تلویزیونی میساخت. نام او دیمیتری لسنوفسکی بود و از من پرسید آیا میخواهم فیلم بسازم، و من گفتم که این رویای من است. سپس دیمیتری 15 فیلمنامه برای انتخاب به من ارائه داد و من سه قسمت از یک سریال تلویزیونی به نام «اتاق سیاه» برای این شبکه ساختم، هر کدام 25 دقیقه طول داشت.
چگونه این دوست را شناختید؟
ما دوستان ارتشی بودیم. او یک دوست نزدیک از ارتش بود. او یک مکانیک سینما بود. او فیلمها را برای سربازان در زمان خدمتشان شروع میکرد. آنها یک تئاتر داشتند و من در گروه موسیقی ارتش بودم. او همچنین یک بازیگر بود.
شما به واکسن کووید واکنش نامطلوبی نشان دادید. شما مدت طولانی بیمار بودید. شما نزدیک به مرگ بودید. شما نقل مکان کردید و در نهایت در فرانسه مستقر شدید. شما گفتهاید که نمیدانید چگونه آن تجربه شما را به عنوان یک فیلمساز تغییر داده است، اما کنجکاوم بدانم آیا میدانید چگونه آن تجربه شما را به عنوان یک فرد تغییر داده است.
من در روسیه بیمار شدم. من 40 روز در آلمان در کما بودم. من مشکل جدی با ریهها داشتم، باکتری به نام کلبسیلا به آنجا راه پیدا کرده بود. آنها فکر میکردند که نیاز به پیوند ریه خواهد بود. خوشبختانه، آلمانیها توانستند عمل کنند و نیاز به پیوند نبود. یک سال بعد از کما به فرانسه نقل مکان کردم.
بزرگترین تغییر برای من ریتم زندگی بود. من متوجه شدم که نمیتوان زمان را از دست داد، بنابراین سعی میکنم کارها را به شکلی بسیار پویا انجام دهم و چیزها را به بعد نیندازم زیرا نمیدانیم آیا این بعد وجود دارد یا خیر. بنابراین بزرگترین تغییر واقعاً این است که زندگی را به عنوان چیزی ببینیم که به سرعت میگذرد.
شما یک مخالف صریح دولت فعلی روسیه هستید. آیا خود را در تبعید سیاسی میدانید؟
من در تبعید سیاسی نیستم. من آن وضعیت را نداشتم و هرگز برای آن درخواست نکردم زیرا نیازی به آن نمیبینم. من خود را یک مهاجر میدانم. من تقریباً پنج سال است که از کشور مادریام دور زندگی میکنم، اما به عمد ترک نکردم. من در اروپا بودم وقتی جنگ آغاز شد. یک اصطلاح در روسی وجود دارد، به نام «نِوازراشنِتس»، که به معنای شخصی است که برنمیگردد، کسی که کشور خود را ترک کرده و برنگشته است، بهویژه به دلایل سیاسی. من در کلینیک در آلمان بودم و سپس در فرانسه وقتی جنگ آغاز شد، و متوجه شدم که نمیتوانم به کشوری که در حال جنگ است، برگردم.
شما گفتهاید که سیاسی نیستید، اما به نظر میرسد فیلمهای شما به وضوح سیاسی هستند. شما همچنین گفتهاید که وظیفه هنرمند انعکاس واقعیت است. شما فکر نمیکنید که سیاسی هستید، اما وظیفه شما انعکاس واقعیت است و ما در زمانی زندگی میکنیم که سیاست غالب است. چگونه با همه اینها آشتی میکنید؟
آشتی دادن این موضوع بسیار ساده است. فقط این است که سیاست به زندگی ما وارد میشود و ما باید آنچه را که در جهان در حال وقوع است، منعکس کنیم. شما شاهد آنچه هستید که در بیرون از پنجرهتان در حال وقوع است، چه در محیط، چه در جهان اطراف شما، چه در دنیای نزدیک به شما. بهطور تصادفی، سیاست زندگی ما را غالب میکند. ما شاهد رویدادهای تاریخی هستیم که نمیتوانیم در فیلمها منعکس نکنیم.
«در روسیه سیاستی وجود ندارد، به معنای سیاست به عنوان یک مبارزه برای قدرت، گفتوگو بین احزاب مختلف یا جهانبینیها... این در روسیه وجود ندارد. تنها یک قدرت وجود دارد»
وقتی میگویم که من حیوان سیاسی نیستم، منظورم این است که هیچ راهی برای تأثیرگذاری بر روند سیاسی در کشورم ندارم، بهویژه در حالی که جنگ در حال وقوع است. در روسیه هیچ سیاستی وجود ندارد، به معنای سیاست به عنوان یک مبارزه برای قدرت، گفتوگو بین احزاب مختلف یا جهانبینیها، میدانید، چپ، راست، دموکراتها، جمهوریخواهان. این در روسیه وجود ندارد. تنها یک قدرت وجود دارد.
این بیشتر شبیه تسلطی است که فوکو به آن اشاره کرده است.
بله. حتی این نیست که تنها یک حزب برتر وجود دارد. این است که هیچکس حتی آن را زیر سوال نمیبرد و هیچکس حتی سعی نمیکند مبارزه کند. این در حال حاضر نوعی رژیم توتالیتر است.
بیایید درباره «مینوتور» صحبت کنیم. من معتقدم شما گفتهاید که میخواستید ابتدا «اینگرید برگمن» را اقتباس کنید، اما زمانی که این امکانپذیر نشد، از تهیهکنندگان خود خواستید که خواص دیگری را برای شما ارسال کنند و آنها لیستی برای شما فرستادند. شما همچنین گفتهاید که بهطور خاص خواستید درامهای زناشویی از دهههای 60 و 70 را دریافت کنید. چرا؟
من میخواستم بازسازی فیلمی انجام دهم که سه یا چهار شخصیت اصلی داشته باشد، نه مکانهای زیاد، که کمی فشردهتر باشد، زیرا در نظر داشتم که یک بودجه خاصی وجود دارد. فیلمهایی که قبلاً در نظر گرفته بودم، فیلمنامههایی که در نظر داشتم، گرانتر بودند و بنابراین نمیتوانستم هیچیک از آنها را پیش ببرم.
و در آن زمان از دوستم که فرانسوی بود، خواستم لیستی از فیلمهای فرانسوی به من بدهد. اگر دوستی ایتالیایی داشتم، آنها فیلمهای ایتالیایی بودند.
من از او خواستم بهترین فیلمها از دهههای 60 و 70 را به من بدهد زیرا این زمان برای ما دور است، احتمالاً این فیلمها کمی فراموش شدهاند یا نسل جدیدی از تماشاگران شاید آنها را ندیدهاند. و اینگونه بود که من فیلم «همسر بیوفا» کلود شابرو را کشف کردم.
شما همچنین گفتهاید که چیزی در مورد شابرو برای شما کار نکرد و این الهامبخش شما برای بازسازی آن شد.
من این را به عنوان چیزی که کار نکرده است، بیان نمیکنم، بلکه میگویم که او یک نوع انتخاب رسمی در مورد زندگی اداری شخصیت اصلی انجام داده است. شابرو بیشتر بر روی داستان جنایی و مثلث عاشقانه تمرکز میکند [تا زندگی اداری]، که کاملاً حق اوست.
و من فکر کردم که این چیزی است که میخواهم پر کنم. در سال 2022، جنگ در حال وقوع بود و سپس در سپتامبر، آنها شروع به بسیج جزئی در روسیه کردند، و بنابراین این داستان بهطور ناگهانی به فیلم ما وارد شد و آن فضای خالی قبلی را پر کرد.
فیلمهای شما پر از صحنههایی هستند که مدیران هالیوود احتمالاً از شما میخواهند حذف کنید. من به پایان «مینوتور» فکر میکنم، با ابرها، یا «طرد»، که با زنانی که علفهای خشک را جمعآوری میکنند و آواز میخوانند به پایان میرسد. اثر این لحظات در فیلمهای شما چیست؟
حذف این لحظات غیرممکن خواهد بود.
آنها در فیلم چه میکنند؟
وقتی میگویید که مدیران هالیوود احتمالاً میخواستند آن چیزها را حذف کنند، بینندگان، از جمله بینندگان در هالیوود، واقعاً ابرها [که «مینوتور» بر آن پایان مییابد] را دوست دارند و حتی به من میگویند که این توالی میتوانست طولانیتر باشد. بنابراین میخواهم به شما بگویم که مدیران نمیدانند بینندگان چه میخواهند زیرا وقتی بیننده به سینما میرود، او به نوعی به خواب میرود و سپس یک رویا را تماشا میکند. و تا زمانی که این رویا از نظر زیباییشناختی دلپذیر و هماهنگ و زیبا باشد، این چیزی است که بینندگان باید تماشا کنند و هیچکس نباید آن را حذف کند.
این تضاد کلیدی بین تهیهکننده و خالق است. تهیهکننده به خالق اعتماد ندارد که بداند بینندگان چه میخواهند، اما خالق میداند. و بنابراین، اگر تهیهکننده اینقدر مطمئن از خود است، باید خود یک فیلمنامه بنویسد.
شما کتابی درباره ساخت سومین فیلم خود، «النا»، منتشر کردهاید. من متوجه شدم که شما در حال کار بر روی یک کتاب دوم هستید. چه چیزی میتوانید درباره این پروژه به ما بگویید؟ آیا شامل نکاتی برای فیلمسازان جوان خواهد بود؟
کل کتاب، به نوعی، یک مشاوره برای فیلمسازان جوانتر یا افرادی که عاشق فیلم هستند، خواهد بود، زیرا این یک حساب بسیار دقیق از شش فیلمی است که تاکنون منتشر کردهام، شش گفتوگو با یکی از بهترین منتقدان سینما که به زبان روسی مینویسد، آنتون دولین.
منبع: The Verge
مشتاق نظرات شمائیم